Ga naar: navigatie, zoeken

Numismatische termen en begrippen

Numismatische termen en begrippen, onderstaande lijst bevat in zes talen de meest voorkomende termen en begrippen uit de numismatische literatuur, met de nadruk op prijslijsten en veilingcatalogi. De lijst biedt vanuit het Nederlands een vergelijking met de overeenkomstige Engelse, Duitse, Franse, Italiaanse en Spaanse numismatische begrippen. Op deze manier zijn zelfs de opgenomen talen onderling toegankelijk. Als men bijvoorbeeld van een Spaanse term het Franse equivalent nodig heeft, kan men in de lijst de Spaanse term opzoeken en dan de staat de overeenkomstige Franse term (en de termen in de andere vijf talen) er naast. Bovendien vindt u door de verwijzingen ook de bijbehorende beschrijvingen in deze encyclopedie.

Nederlands Engels Duits Frans Italiaans Spaans
aanbod offer Angebot offre offerta oferta
afb., afbeelding illustration, picture Abb, Abbildung illustration illustrazione ilustración, representación
afk., afkorting abbreviation Abk., Abkürzung abr., abréviation abbreviazione abreviatura
afslag (in ander metaal of vorm) off metal strike Neuprägung, Abschlag refrappe riemissione re-emisión
afsnede exergue i.A., im Abschnitt exergue esergo exergo
alliage, zie: legering - - - - -
baar ingot Barren lingot lingotto lingote
beschadigd damaged beschädigt endommagé danneggiato dañado
bestelformulier order form Bestellformular bon de commande modulo d'ordine formulario de pedido
bewerkt tooled bearbeitct élaboré lavorato, elaborato claborada, trabajada
bieden bid bieten faire une offre fare un'offerta ofrecer (licitar)
bieden, bod bid, auction bid Gebot offre, enchère offerta (ad un'asta) oferta, licitación, puja
biedformulier bid sheet Gebot, Kaufautrag feuille de soumission des offres foglio d'offerta hoja de oferta
biljet (bankbiljet) note (banknote) Geldschein (Banknote) billet (de banque) nota (banconota) billete (de banco)
boekdruk relief printing Buchdruck impression impressione impresión (en relieve)
boven, bovenkant top oben haut alto parte superior
buiten omloop stelling demonetisation Demonetisierung, außer Kurs setzen, verrufen démonétisation fuoricorso, demonetizzazione desmonetización
cataloguswaarde catalogue value Katalogwert cote valore di catalogo, prezzo di listino valor de catálogo
cheque check, cheque Scheck chequè assegno cheque, talón
circulatie, zie omloop - - - - -
collectie, verzameling collection Slg, Sammlung collection collezione colección
corrosie corrosion Korrosion corrosion corrosione corrosíon, rocdura
creditcard (plastic geld) credit card Kreditkarte carte de crédit carta di credito tarjeta de crédito
datum (veranderde) (datering, datum op bankbiljetten) date (altered) Datum (abgeandertes) date (modifiée) data (alterata, ritoccata) fecha (alterada, retocada)
defect, fout (defecten) defect Fehler, Defekt défaut difetto defectuoso
denominatie, coupure denomination Nennwert dénomination denominazione, nominale denominación, valor
devaluatie devaluation Abwertung dévaluation svalutazione devaluación
diameter diameter Durchmesser diamètre diametro diámetro
diepdruk, plaatdruk (druktechnieken) intaglio, engraving Tiefdruck, Kupferdruck impression (hélio), gravure en taille-douce incisione, intaglio impresión intaglio
dof, aanslag tarnish Belag ternissure ossidazione deslustre
druk, drukken print Druck, drucken impression, imprimer stampa impriniir
dubbelslag double (striking, struck) Doppelschlag double frappe ribattitura, riconiazione repintada
echt (echtheidsonderzoek) genuine, authentic echt, authentisch authentique autentico, genuino auténtico, genuino
eenzijdig (eenzijdig geslagen) uniface einseitig uniface uniface, senza rovescio unifaz
emissie issue Ausgabe, Emission, Inumlaufsetzung émission emissione emisión
excentisch off centre dezentriert décentré fuori centra, decentrato excéntrico
fijn (gehalte) fine fein (Gehalt), rein fin fino puro, fino
fout error Fehler erreur errore error, yerro
gaatje (spelden-) pin hole Nadelstich trace d'épingle puntura di spillo incisión
galvano electrotype Galvanotypie électrotypie, galvanoplastie galvanoplastica electrotipia
gat (met gaatje) hole (pierced, holed) Loch, (gelocht, Lochung) trou (troué, percé) foro, buco (bucato) agujero, agujereado
gebruikt used gebraucht usé usato usado
gebruneerd (bruneren) burnished geglättet, poliert bruni brunito, levigato, a specchio bruñido, pulido
gedreven, geciseleerd (ciseleren) chased, chiseled getrieben, ziseliert repoussé, ciselé cesellato repujado, cincelado
geëmailleerd enamelled emailliert émaillé smaltato esmaltado
gegoten (gieten) cast Guß, gegossen coulé, fonte fuso, fusione fundido
gegraveerd (graveren) engraved graviert gravé graffito, inciso grabado
gehalte alloy, fineness (Fein)gehalt, Korn titre titolo quilate, contenido
geknepen, geplet pinched gekniffen, geklammert plissé, plié com segni de pinza apretado con pinzas
gelaagd (gelaagde metalen]]) clad, bonded Mehrschichtgeprage pièce fourrée multistrato, rivestito moneda forrada (chapada)
geld money Geld argent denaro, soldi dinero, moneda
gemonteerd (spoor van) mounted (traces of mounting) Fässungsspur traces de monture tracce di montatura señal de montura
geoxideerd (oxide, patina) oxydised oxydiert oxidé ossidato oxidado
gepoetst (poetsen) polished geputzt, berieben, poliert frotté lucidato, levigato pulido
gerepareerd repaired repariert réparé riparato reparado
geslagen (met de hand) (munttechniek, misslag) hammered coinage Hammerpragung frappe (au marteau) battitura (a martello, a mano) acuñada (a martillo)
gesnoeid clipped beschnitten rogné, taillé tagliato recortado
gestopt gat (plug) holed and plugged gestopftes Loch trou rébouché buco otturato agujero tapado
getand (serrati) serrated gezähnt dentelé dentellato, serrato dentado
gevouwen folded, creased gefalten plié, (trace de) pliure piegato doblado
gewicht, massa (soortelijke massa) weight, mass Gewicht, Masse poids peso peso
gewoon common gewöhnlich, haüfig courant comune común
groot large groß grand grande grande
half, helft half halbiert, Hälfte demi, moitié mezzo, meta medio, mitad
handel, verhandelen trade Handel, handeln commerce, faire du commerce commercio, commerciare comercio, comerciar
handtekening (handtekeningen op papiergeld) signature Unterschrift signature firma firma
herkomst, pedigree pedigree Stammbaum, Herkommen pedigree pedigree procedencia
imitatie, nabootsing imitation Imitation, Beischlag, Nachahmung imitation imitazione imitación
incuus, inwaarts (incusum munten) incuse incus, vertieft incuse, en creux incuso incuso, hueco
inkt ink Tinte encre inchiostro tinta
inscriptie inscription Beschriftung, Aufschrift, Inschrift inscription iscrizione inscripción
intrinsiek (intrinsieke waarde) intrinsic intrinsisch, innerer Wert intrinsèque intrinseco intrinseco
inwaarts, ingesneden intaglio einwärts gravure en creux intaglio entalle
jaar year Jahr année anno año
jaartal, datum (datering, jaartelling) date Jahreszahl, Datum millésime, date millesimo, data fecha
justeerspoor (justeren) adjustment mark Justierspur, Justierstriche marque, trace d'ajustage segno di rifilatura marca de ajuste
kartelrand (rand) milled edge Kerbrand tranche cannelée bordo scanellato borde mellado
klein small klein petit piccolo pequeño
kleur color, colour Farbe couleur colore color
blauw blue blau bleu blu azul
bruin brown braun brun marrone marrón, pardo
donker dark dunkel foncé scuro oscuro
groen green grün vert verde verde
rood red rot rouge rosso rojo
wit white weiß blanc bianco blanco
zwart black schwarz noir nero negro
klop c/mark, counter mark Gegenstempel, Kontermarke contremarque contromarca contramarca
kopen, koper buy (to), buyer kaufen, Kaüfer acheter, acheteur comprare, compratore comprar, comprador
kopie copy Kopie, Nachahmung copie. imitation copia copia
korrelig granulated gekörnt granulé granulato granulado
kras scratch Kratzer griffe graffio, graffiatura raspadura
kroon crown Krone couronne corona corona
kwaliteit (conservatiegraad) condition (state of), preservation Erhaltung conservation conservazione conservación
kwaliteitsaanduiding grade Erhaltungsgrad état de conservation qualitá graduación,
staat van bewaring (conservatiegraad) conditions Erhaltungsgrade degrés de conservation gradi di conservazione grado de conservación, tabla de conservaciones
gepolijste stempel polished dies, proof PP, polierte Platte, von poliertem Stempel FB, flan bruni FS, fondo specchio FE, fondo espejo
proefslag, proefkwaliteit (proof, proof-kwaliteit) pattern, proof Probe, polierte Platte épreuve prova, fondo specchio prueba, prueba fondo espejo
FDC, fleur de coin FDC, mintstate, as struck STG(L), Stempelglanz, Prägefrisch FDC, fleur de coin FDC, fior di conio SC, Sin Circular, FDC, flor de cuño
Pr., prachtig EF, XF, extremely fine VZ, vorzüglich SUP, superbe SPL, splendido EBC, extraordinariamente bien conservada
ZF, zeer fraai VF, very fine SS, sehr schön TTB, très beau BB, bellissimo MBC, muy buena conservación
Fr, fraai F, fine S, schön TB, beau MB, molto bello BC+,buena conservación
ZG, zeer goed VG, very good SGE, sehr gut erhalten B, beau B, bello BC, buena conservación
G, goed G, good GE, Gut erhalten TBC, très bien conservée B, bello RC, regular conservación
- PR, poor gering erhalten BC, bien conservée bello -
bijna/vrijwel nearly/almost fast presque quasi casi
kz, keerzijde rev., reverse Rv, Revers, Rückseite R, revers, verso verso, rovescio reverso
latere gieting later cast späterer Guß fonte tardive fusione successiva colada tardia, ulterior
legering alloy Legierung alliage lega aleación
links left links gauche sinistra izquierda
lot lot Lot lot lotto lotc
machinaal geslagen munt (munttechniek) milled coin mechanisch geprägt, pièce au balancier moneta coniata a macchina moneda acuñada a molino
Maschinengeprägt
metaal metal Metall métal metallo metal
aluminium (chem: Al) aluminium Alu, Aluminium aluminium alluminio aluminio
biljoen billon Billon billon mistura vellón
brons (num: AE) bronze Bronze bronze bronzo bronce
electrum (num: EL) electrum Elektrum electrum elettro electro
goud (num: AU, chem: Au) gold Gold or oro oro
ijzer (chem: Fe) iron Eisen ter ferro hierro
koper (num: AE, chem: Cu) copper Kupfer cuivre rame cobre
lood (num: P, chem: Pb) (loden afslagen) lead Blei plomb piombo plomo
messing brass Messing laiton ottone láton, bronce amarillo
nieuwzilver Britannia silver Neusilber maillechorl argentone alpaca, plata alemana
nikkel (chem: Ni) nickel Nickel nickel nickelio, nichel níquel
platina (chem: Pt) platinum Platin platine platino platino
potin potin Potin potin potin potin
staal steel Stahl acier acciaio acero
tin (chem: Sn) tin, pewter Zinn étain stagno estaño
zilver (num: AR, chem: Ag) silver Silber argent argento plata
zink (chem: Zn) zinc Zink zinc zinco zinc
misslag mis-strike Fehlprägung défaut de frappe moneta mal battuta acuñación defectuosa
monetair monetary monetär monétaire monetario monetario
motief, patroon pattern Motiv motif motivo, disegno motivo, deseno
motto, devies motto Motto, Wahlspruch devise motto divisa, lema
munt coin Münze monnaie moneta moneda
Munt (munthuis) mint Münzstatte (Münze) monnaie (atelier monetaire) zecca casa de moneda, ceca
munteenheid (unit of) currency Währung, Münzeinheit valeur, unité monétaire valuta, unità monetaria unidad monetaria
munteenheid monetary unit Geldeinheit unité monetaire unità monetaria unidad monetaria
munten (w.w.) to coin, to mint money prägen, schlagen trapper, battre battere, coniare acuñar, amonedar
muntpers coinage press Münzprägemaschine, Münzpresse presse monétaire pressa per coniare prensa
muntplaatje (rondel) flan, planchet Schrötling flan tondello cospel
muntrol roll of coins Rolle rouleau rotolo, bobina cartucho, rollo
muntslag (machinale) (munttechniek) coinage (milled) mechanische Prägung, Maschinenprägung monnayage (au balancier) coniazione (a bilanciere) acuñación
muntstelsel monetary system Währungssystem système monétaire sistema monetario sistema monetario
muntteken mint mark Münzzeichen marque monétaire marchio (segno) di zecca marca de ceca
muntvoet coinage Standard Münzfuß titre des monnaies piede monetario
nabootsing, vervalsing (valsemunterij) counterfeit, fake, imitation Nachahmung, Beischlag contrefaçon contraffazione falsifïcación, moneda falsa
naslag restrike Abschlag, Neuprägung refrappe riconiazione
niet in omloop geweest uncirculated UNC unzirkuliert n'ayant pas circulé non circolato sin circular SC
niet toegeschreven unattributed nicht zugeschrieben non attribué non attribuito no attribuido
nieuw new neu nouveau nuovo nuevo
nominale waarde face value Nennwert valeur faciale valore nominale (facciale) valor nominal (facial)
noodmunt (noodgeld) obsidional coin, siege coin Notmünze, Belagerungsmünze monnaie obsidionale (de nécessité) moneta ossidionale (di necessita) moneda de necesidad
numismatiek numismatics Numismatik numismatique numismatica numismática
obligatie bond (commercial) Wertpapier titre titolo bono, obligacíon
omloop (in o. geweest), gecirculeerd circulated umgelaufen, zirkuliert circulé circolato circulado
omloop, circulatie (omlooptijd) circulation Umlauf circulation circolazione circulación
omschrift legend Umschrift, Legende légende leggenda, legenda leyenda, inscripción
onbekend unknown unbekannt inconnu sconosciuto desconocido
onderkant bottom unten, Unterseite bas basso parte inferior
ongepubliceerd unpublished unveröffentlicht, unpubliziert non publié, inédit inedito inedito
onregelmatig irregular unregelmäßig irrégulier irregolare irregular
ontvangstbewijs, bonnetje receipt Quittung reçu ricevuta recibo
ontwerp design Entwurf dessin disegno diseño
onuitgegeven unissued nicht ausgegeben non-émis non emesso no emitido
onvolledig incomplete unvollständig incomplet incompleto incompleto
oogje verwijderd loop removed, traces of mounting hklsp., Henkelspur trace de bélière traccia de appiccagnolo -
oogje, met loop (mounted with) geh., gehenkelt, Öse bélière occhiello con aro
op zicht on approval zur Ansicht pour approbation invio su approvacione en espera de aprobación
opdruk overprint Überdruck surimpression sovrastampa sobreimpresión
oplage mintage Auflage tirage tiratura emisión
origineel original original original originale original
oud old alt vieux vecchio viejo
oud, antiek ancient Antik vieux, vieil, ancien antico antiguo
overslag restrike, overstrike Überpägung surfrappe ribattitura
papier paper Papier papier carta papel
papiergeld paper money Papiergeld, Geldscheine papier monnaie, billet cartamoneta papel moneda
particulier papiergeld scrip Privatgeld billet privé assegno
patina (donker) patina (dark) Patina (dunkele) patine (foncée) patina (scura) (oscura) patina
penning, medaille medal Medaille, Schaumünze médaille medaglia medalla
piedfort, dubbele/meervoudige) zwaarte piéfort, piedfort Piéfort piéfort piéfort piéfort
ponsoen punch Punze poinçon punzone troquel
portret portrait Porträt, Bildnis portrait ritratto retrato
prijs, prijslijst price, price list Preis, Preisliste prix, liste de prix prezzo, listino prezzi precio, lista de precios
proef pattern, trial Probe essai, épreuve prova, saggio, disegno prueba
quadratum incusum incuse square quadratum incusum carré creux quadrato incuso cuadrado incuso
rand rim Rand bord, listel bordo borde
rand edge Rand tranche bordo, taglio canto
rechthoekig rectangular rechteckig rectangulaire rettangolare rectangular
rechts right rechts droite desira derecha
rekenpenning counter, jet(t)on Rechenpfennig jeton gettone ficha
remedie remedy (of weight) Remedium. Passiergewicht remède de poids rimedio, tolleranza (di peso) tolerancia
rond round rund rond rotondo redondo
schat (muntvondst) treasure Schatz trésor tesoro tesoro
scherp sharp scharf tranchant tagliente, (incisione) netta tajo
scheur crack, split Riß fêlure, éraflure fenditura hendidura, rasgón
scheur, gescheurd tear, torn Riß, zerrissen déchirure, déchiré strappo, strappato grieta
schoongemaakt (schoonmaken) cleaned gereinigt nettoyé pulito limpiado
serie series Reihe, Serie série serie serie
slag strike Prägung, Schlag frappe coniazione acuñación
sleischat seigniorage Schlagschatz seigneuriage signoraggio, diritto de conio señoraje
slijtage (slijtage van munten) wear Abnutzung usure usura desgaste por el uso
specimen specimen (of no value) Muster spécimen (sans valeur) campione muestra (sin valor)
spoor trace Spur trace traccia traza
stempel (gesprongen) die (broken) Stempel (gesprungener) coin (brisé) conio (rottura di, rotto) cuño abierto
stempelbarst, stempelbreuk die break Stempelriß, Stempelsprung brisure de coin incrinatura del conio rotura de cuño (de troquel)
stempelfout die error Stempelfehler erreur de frappe errore di conio defecto de cuño
stempelsnijder die sinker Stempelschneider graveur de poinçons incisore grabador
stuk piece Stück pièce pezzo pieza
symbool allegorie symbol Symbol symbole simbolo simbolo
testspoor (toetsen) test cut Prüfspur trace d' épreuve traccia, taglio di saggio senal de prueba
toeschrijving attribution Zuschreibung attribution attribuzione atribución
token token Marke, Wertmarke méreau tessera ficha
uitgebroken broken ausgebrochen ébréché frammentato, rotto roto
vals (valsemunterij) false, counterfeit, fake falsch, unecht faux falso falso
valuta currency Währung monnaie valuta circulación monetaria
variant, variëteit variety Variante variété varietà variedad
veiligheidsdraad security thread Sicherheitsfaden fil de securité filo di sicurezza hilo de securidad
veiling auction (sale) Auktion, Versteigerung vente aux enchères (publique) asta, (vendita all' asta) subasta, (venta en subasta)
veilingcatalogus auction catalogue Auktionskatalog catalogue catalogo d' asta catálogo de subasta
veilingvoorwaarden conditions of sale Versteigerungsbedingungen conditions de vente condizioni di vendita condiciones de venta
veld (veld, muntveld) field Feld champ campo campo
verandering alteration Veränderung modification, retouche alterazione alteracíon
verguld (vergulden) gilt vergoldet doré dorato dorado
verkopen sell verkaufen vendre venderc vender
vervalsing (uit de tijd) (valsemunterij) (contemporary) forgery, counterfeit Fälschung (zeitgenössische) falsification (de l'époque) falsificazione, contraffazione (d'epoca) falsificación
verzamelaarsteken collectorsmark Sammlerzeichen estampille de collectioneur marchio di collezionista marca de coleccionista
verzilverd (soms: verguld) (verzilveren) plated gefütterd, subaerat fourré suberato plateado
vierkant square quadratisch, rechteckig carré quadrato cuadrado
vijlsporen file marks Feilspuren classement limatura limadura
vlek stain Flecken tache macchia mancha
volgnummer serial number Reihenbezeichnung, Seriennummer numéro de série numero di serie número de serie
volledig, compleet complete vollständig, komplett complet completo completo
vondst (muntvondst) hoard Fund trouvaille ripostiglio, tesoretto tesoro
vooruitbetaling prepayment Vorauszahlung paiement anticipé pagamento anticipato pago adelantado
vouw crease Falte pli piega doblez, pliegue, arruga
vz, voorzijde obv., obverse Avers, Vorderseite D, droit, avers, recto dritto anverso
waarde value Wert valeur valore valor
waardeaanduiding mark of value, denomination Wertangabe indication de la valeur indicazione, segno del valore indicación de precio
watermerk watermark Wasserzeichen filigraine filigrana filigrana, marca de agua
wrijving, slijtage door (slijtage van munten) cabinet wear, friction wear lsolierreibung marques de frottement usura da contenitore deterioro por contacto
zegel seal Siegel sceau sigillo sello
zeldzaamheid rareness,rarity Seltenheit rareté rarità rareza
gewoon, veel voorkomend common häufig, gewöhnlich commun comune común
S, schaars scarce - - scarso raro, escaso
R, zeldzaam rare selten rare raro raro
R2, zeer zeldzaam very rare sehr selten très rare molto raro muy raro
R3, uiterst zeldzaam extremely rare von größter Seltenheit extrêmement rare estremamente raro extremadamente raro
R4, van de grootste zeldzaamheid of the highest rarity von allergrößter Seltenheid de la plus grande rareté di massima rarità de la máxima rareza
uniek unique Unikum unique unico único
zicht, zie: op zicht
zj., zonder jaar n.d., no date, undated o.J., ohne Jahr sans date senza anno sin año
zwak geslagen weakly struck Prägeschwäche, schwach ausgeprägt faiblement frappé, de frappe molle conio stanco, mal battuto (stampato) mal acuñado
Nederlands Engels Duits Frans Italiaans Spaans

Door de nadruk op de prijslijsten en veilingcatalogi te leggen, wordt het numismatische jargon van handelaren, veilinghouders en verzamelaars zichtbaar. Dit taalgebruik is niet altijd consequent of wetenschappelijk verantwoord, zoals een van de geraadpleegde handelaren verzuchtte. Sommige nuances gaan daardoor wel eens verloren en daarom zijn deze lijsten niet bedoeld om bijvoorbeeld de verschillen tussen het glad maken van een metaaloppervlak door middel van polijsten (met polijstpoeder) of bruneren (met een bruneerstaal), of het bewerken door drijven (met een hamer) of ciseleren (met een beitel) zichtbaar te maken. Daarvoor is de encyclopedie zelf beschikbaar.

Het hier beschreven numismatische jargon onttrekt zich voor een deel aan het taalgebruik in woordenboeken. Daarom zijn vooral 'native speakers' bij het samenstellen betrokken. Hiermee zijn de bronnen dus bekend: buitenlandse en Nederlandse wetenschappers, verzamelaars en handelaren die mij in staat gesteld hebben een deel van de numismatische taal vast te leggen. Natuurlijk zijn er ook woordenboeken (vooral via internet) en andere bronnen geraadpleegd, maar veel begrippen zijn daarin niet te vinden. Daarom was de steun van het voormalige Koninklijk Penningkabinet voor het inschakelen van Europese zusterinstellingen en van Jan Lingen, die het netwerk van de Oriental Numismatic Society (ONS) wist te activeren, onmisbaar. Zonder de bijdrage van de op deze manier bereikte 'native speakers' was deze lijst niet tot stand gekomen. Daarom dank aan allen die een bijdrage hebben geleverd en in het bijzonder aan: Willem van Alsenoy (Be), Nico Arkesteijn, Michel Dhenin (Fr), Stan Goron (En), Tawfiq Ibrahim (Sp), Peter llisch (Du), Jan Lingen, Andrea Saccocci (It), Laurens Schulman bv, Winfried Thoma (Du) en Lucia Travaini (It).

Bert van Beek, mei 2002 en juli 2016.

Lit.:

Carlton, R.S., The international encyclopaedic dictionary of Numismatics, lola, Wisconsin USA 1996;

Salton, M.M., Glossary of numismatic terms, in: A.R. Frey, Dictionary of numismatic names, USA 1947;

diverse catalogi, prijslijsten en (elektronische) woordenboeken.


  • Numism termen 076 bankbiljet.jpg
  • Numismatische begrippen.jpg
  • Numismatische begrippen2.jpg
  • Numismatische begrippen3.jpg
  • Numismatische begrippen4.jpg
  • Numismatische begrippen5.jpg
  • Numismatische begrippen6.jpg